Home Analyse Hoogspanning tussen Wit-Rusland en EU: Wat is er gebeurd met het Ryanair-vliegtuig en wat zijn de mogelijke gevolgen? 
Analyse - mei 25, 2021

Hoogspanning tussen Wit-Rusland en EU: Wat is er gebeurd met het Ryanair-vliegtuig en wat zijn de mogelijke gevolgen? 

Hoogspanning tussen Wit-Rusland en EU: Wat is er gebeurd met het Ryanair-vliegtuig en wat zijn de mogelijke gevolgen? 

Wat is er precies gebeurd? Het onderzoek naar wat er is gebeurd met Ryanair-vlucht FR4978 is volop bezig, maar intussen hebben we toch al wel een beeld van wat er is gebeurd. De vlucht was opgestegen in de Griekse hoofdstad Athene en zou na een goede drie uur de Litouwse hoofdstad Vilnius bereiken. Tijdens de check-in op de luchthaven had journalist Roman Protasevitsj al berichtjes gestuurd dat hij voelde dat hij in de gaten werd gehouden. Iemand had onder meer geprobeerd zijn paspoort te fotograferen.  AFP or licensors Protest Wit-Rusland Wit-Rusland zet vliegtuig met opposant aan de grond, EU-leiders veroordelen de actie en beraden zich over sancties Update zo 23 mei 23:00 Toen de vlucht in het Wit-Russische luchtruim kwam, ontstond er een woordenwisseling tussen een passagier en de bemanning over een bommelding. De piloten kregen die melding ook binnen via het luchtverkeerscentrum in Minsk. Ze kregen de raad om naar de luchthaven in Minsk te vliegen. Op 30 kilometer van de Litouwse grens, nog 2 minuten vliegen, lieten de piloten hun vliegtuig rechtsomkeer maken om koers te zetten naar Minsk.  Een Mig-29 gevechtsvliegtuig, opgestegen van de basis in Baranovitsji, begeleidde het vliegtuig. President Loekasjenko had volgens Wit-Russische staatsmedia zelf opdracht gegeven om het vliegtuig te onderscheppen.  Na de landing in Minsk werden Protasevitsj en zijn vriendin meteen gearresteerd, nog voor iedereen het vliegtuig kon verlaten. De controle van de bagage, die werd uitgevoerd terwijl nog een aantal passagiers in het vliegtuig zaten, leverde verder niets op. De vlucht kon met enkele uren vertraging vertrekken naar Vilnius. Buiten de zitjes van Protasevitsj en zijn vriendin, bleven die van nog drie andere passagiers leeg. Bekijk hier het gesprek met Jan Balliauw in “Laat journaal” (lees voort onder de video): Videospeler inladen… Kan dat zomaar? Indien er een bommelding binnenkomt over een burgervliegtuig, is het meteen alle hens aan dek. Ook in België worden in zulke gevallen 2 F-16’s “gescrambled”, die moeten dan zo snel mogelijk opstijgen en de piloten van het betrokken vliegtuig begeleiden tot de landing.  Maar in dergelijke gevallen zou het logisch zijn te kiezen voor de dichtstbijzijnde luchthaven, zeker als dat zoals hier ook de eindbestemming is (Vilnius). Hoe sneller het vliegtuig kan landen, hoe beter. Normaal gezien moet de luchtverkeersleiding in Minsk, Vilnius verwittigen en het vliegtuig in overleg met hen zo snel mogelijk laten landen. Hier lijkt het toch eerder de bedoeling geweest om te beletten dat de Ryanair-vlucht het Litouwse luchtruim zou bereiken. Dat wordt gecontroleerd door de NAVO en is dus off-limits voor Wit-Russische gevechtsvliegtuigen. Er zijn ook aanwijzingen dat Wit-Rusland wel eens de bommelding in scène zou kunnen hebben gezet als voorwendsel om het vliegtuig te dwingen te landen in Minsk. Ryanair baas Michael O’Leary is ervan overtuigd dat op het vliegtuig agenten van de Wit-Russische veiligheidsdienst KGB zaten. Die konden de bemanning onder druk zetten naar Minsk te vliegen. O’Leary sprak vanmorgen zonder omwegen over een door een staat uitgevoerde kaping.  imago images/Scanpix Protest Wit-Rusland Wit-Rusland: “Ryanair-vlucht moest landen na dreiging door Hamas”, Europese sancties op komst? Update ma 24 mei 17:15 Mocht er echt een geloofwaardige bommelding zijn geweest, hadden de autoriteiten in Minsk ook beter meteen alle passagiers zo snel mogelijk van het vliegtuig gehaald.  Nu hebben we heel wat video’s gezien van passagiers die vanuit het vliegtuig filmen hoe de bagage wordt gecheckt in de nabijheid van het vliegtuig. Als daar echt een bom had ingezeten en die was op de tarmac ontploft, waren zij niet beschermd. De autoriteiten waren er wel als de kippen bij om Protasevitsj van het vliegtuig te halen, nog voor de bagage was gecheckt op eventuele bommen. Hij was dus blijkbaar belangrijker dan de zogezegde bommelding. In Minsk worden al deze verwijten naar de prullenmand verwezen. Het Wit-Russische ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat de luchtverkeersleiders de procedures hebben gevolgd en dat Minsk bereid is alle data voor te leggen aan experts om dat te staven. Volgens Wit-Rusland hebben de luchtverkeersleiders in Minsk de piloten van het Ryanair-vliegtuig ook niet gedwongen om te landen, maar hen alleen aanbevelingen gegeven. Protest Wit-Rusland Wit-Russische opposant Protasevitsj zegt “bekentenissen af te leggen”, EU vraagt zijn vrijlating en komt met sancties Update ma 24 mei 22:55 Waarom is Roman Protasevitsj zo belangrijk? Roman Protasevitsj is nog maar 26 jaar maar heeft zijn sporen al verdiend in het verzet tegen president Loekasjenko. Al in 2019 week hij uit naar Litouwen omdat hij vreesde gearresteerd te zullen worden. In Litouwen woont en werkt van oudsher een groot deel van de verbannen Wit-Russische oppositie.  Hij richtte in ballingschap mee het activistische Telegramkanaal NEXTA op en was daar hoofdredacteur van. Na de presidentsverkiezingen in 2020 werd dat kanaal een belangrijke bron van informatie voor de anti-Loekasjenko-protesten.  Via NEXTA kregen de betogers ook aanwijzingen waar en wanneer ze moesten samenkomen, welke routes ze moesten nemen, hoe ze politievoertuigen konden tegenhouden. De regering in Minsk probeerde NEXTA het zwijgen op te leggen, maar het kanaal is nog altijd actief omdat het grotendeels vanuit het buitenland werkt en regeringen moeilijk vat krijgen op Telegramkanalen. (Lees verder onder de foto.) Archieffoto uit maart 2017, toen Protasevitj werd opgepakt in Minsk tijdens een demonstratie Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved. Protasevitsj werd in november wel beschuldigd van aanzetting tot publieke wanorde en sociale haat. De KGB, de veiligheidsdienst van Wit-Rusland, zette hem zelfs op een lijst van terreurverdachten. Nu hij gearresteerd is, zal hij vermoedelijk vervolgd worden voor de eerste twee aanklachten en kan hij tot 15 jaar gevangenis krijgen. Mocht hij worden veroordeeld voor terrorisme, kan hij evenwel de doodstraf krijgen, iets waar hij duidelijk angst voor had toen hij met enkele passagiers sprak voor de landing in Minsk. De arrestatie van Protasevitsj moet misschien ook een boodschap sturen naar de groeiende Wit-Russische politieke diaspora: waar jullie ook zitten, wij kunnen jullie toch vinden.   Wat waren de internationale reacties? Toen het nieuws bekend raakte, duurde het niet lang voor er vanuit diverse EU-landen scherpe veroordelingen voor Wit-Rusland binnenliepen. Het ging dan ook over een vlucht tussen twee EU-hoofdsteden, uitgevoerd door een Ierse luchtvaartmaatschappij met een vliegtuig dat in Polen is geregistreerd.  De Poolse premier sprak al vrij snel over een kaping. EU-commissievoorzitter von der Leyen scherpte haar reactie in de loop van de avond nog wat aan en sprak ook over een kaping. In de meeste EU reacties werd Wit-Rusland ook duidelijk gemaakt dat de gearresteerde Protasevitsj vrijgelaten moest worden en mee moest kunnen vertrekken met de Ryanair-vlucht naar Vilnius, wat uiteindelijk niet gebeurde.  (Lees verder onder de foto.) imago images/Scanpix Binnen de EU gingen meteen stemmen op om het Wit-Russische luchtruim te verbieden voor commerciële vluchten zolang Minsk niet de garantie geeft dat commerciële vluchten ongehinderd het grondgebied kunnen overvliegen. AirBaltic en Wizz Air besloten alvast Wit-Rusland voorlopig te vermijden. Litouwen besliste ook dat alle vluchten van en naar zijn grondgebied, niet over Wit-Rusland mogen vliegen. Het is evenwel niet zeker of de EU de bevoegdheid heeft om een sluiting van het Wit-Russische luchtruim voor EU-vluchten af te kondigen. Ook de Internationale Burgerluchtvaart Organisatie (ICAO, valt onder de VN) heeft die bevoegdheid niet. In de luchtvaart is er nu eenmaal geen globale verkeersleider die dergelijke beslissingen kan nemen. De ICAO heeft wel laten weten bezorgd te zijn over het voorval. Protest Wit-Rusland EU-regeringsleiders raken het eens: sancties tegen Wit-Rusland komen er wel degelijk Update vr 02 okt 2020 17:58 Binnen de EU wordt ook meteen gekeken naar het versterken van de sancties tegen het Wit-Russische regime. Na de volgens de EU frauduleus verlopen presidentsverkiezingen van augustus 2020 kwamen er sancties tegen een kleine honderd mensen, vooral in kringen rond president Loekasjenko. Maar de Wit-Russische oppositie vindt dat al lang een zwaktebod van de EU. In januari zei oppositieleidster Tichanovskaja me nog in een interview dat die lijst wel heel mager is. Zij pleitte toen voor sancties tegen iedereen die betrokken is in de gewelddadige onderdrukking van het protest.  Loekasjenko zal overigens niet zomaar buigen voor EU druk. Hij voelt zich gesterkt door de zege die hij in zijn ogen heeft behaald tegen de oppositie. De laatste maanden versterkt hij ook de controle op de samenleving en wordt het alsmaar moeilijker voor de oppositie om nog iets te organiseren. Vaak zijn nu ook journalisten rechtstreeks het doelwit. Vorige week werd het onafhankelijke nieuwskanaal TUT.by na een huiszoeking nog geblokkeerd.  Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved Analyse Marijn Trio Hoe de omstreden Wit-Russische president Loekasjenko in een half jaar tijd alle tegenstand de keel dichtkneep do 18 feb 11:32 De Wit-Russische president kan ook blijven rekenen op steun uit Moskou. Daar liet de woordvoerster van Buitenlandse Zaken weten geschokt te zijn over de westerse verontwaardiging over de Ryanair vlucht. Ze verwees daarbij naar wat er in 2013 gebeurd is met het presidentiële vliegtuig van de Boliviaanse president Morales. Dat werd op vraag van Washington in Oostenrijk aan de grond gezet omdat vermoed werd dat Edward Snowden aan boord was. Volgens luchtvaartexperts gelden de regels van vrije overvluchten voor burgervliegtuigen evenwel niet voor regeringsvliegtuigen die aan ieder land apart toestemming moeten vragen. In ieder geval is een conflict aan de grenzen van de EU via de luchtvaart opnieuw dichtbij gekomen. In 2014 gebeurde dat op een veel dramatischer wijze met de oorlog in Oost-Oekraïne toen vlucht MH17 werd neergeschoten. Nu is zoiets gelukkig niet gebeurd, maar een vlucht tussen EU-hoofdsteden met vele EU-burgers aan boord, bleek ook niet immuun te zijn voor het conflict in Wit-Rusland. 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *