Home Analyse Hoe de omstreden Wit-Russische president Loekasjenko in een half jaar tijd alle tegenstand de keel dichtkneep
Analyse - maart 29, 2021

Hoe de omstreden Wit-Russische president Loekasjenko in een half jaar tijd alle tegenstand de keel dichtkneep

Hoe de omstreden Wit-Russische president Loekasjenko in een half jaar tijd alle tegenstand de keel dichtkneep

De bekendmaking van de eerste resultaten van de presidentsverkiezingen op 9 augustus vorig jaar, betekent voor veel Wit-Russen een slag in het gezicht. Aleksandr Loekasjenko, die al 26 jaar regeert in Wit-Rusland, zou opnieuw 80 procent van de stemmen hebben gehaald. Svetlana Tichanovskaja, de vrouw die met de steun van twee andere vrouwen tot de onverwachte uitdaagster van Loekasjenko was uitgegroeid, strandt op 10 procent. Bekijk hier het interview van onze Ruslandkenner Jan Balliauw met Svetlana Tichanovskaja en lees voort onder de video: Videospeler inladen… Veel Wit-Russen, kwaad over de (quasi onbestaande) aanpak van het coronavirus en de slechte economische situatie, zien die ongeloofwaardige resultaten als een opgestoken middelvinger en trekken meteen woedend de straat op. (Lees voort onder de afbeelding.) In de weken na de omstreden presidentsverkiezingen komen tienduizenden Wit-Russen op straat. Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved. Politiegeweld en folteringen Ze worden geconfronteerd met een genadeloze politiemacht en het komt tot harde confrontaties. Via sociale media komen verhalen naar buiten dat veel van de duizenden arrestanten zwaar mishandeld, geïntimideerd en zelfs gefolterd worden. Maar het politiegeweld heeft een averechts effect: er ontstaat grote internationale verontwaardiging, de ordetroepen temperen het meest brute geweld en veel tegenstanders van Loekasjenko overwinnen hun schrik en trekken mee de straat op. Vele tienduizenden Wit-Russen komen wekenlang op straat, ongezien in het land dat volgens het cliché de “laatste dictatuur van Europa” is. President Loekasjenko wordt door (nochtans zorgvuldig geselecteerde) fabrieksarbeiders uitgejouwd –  zij zijn traditioneel zijn meest loyale machtsbasis. De oppositie lijkt de wind in de zeilen te hebben en is optimistisch dat Loekasjenko misschien zelfs plaats zou ruimen. (Lees voort onder de afbeelding.) Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved. Maar een half jaar later herinnert weinig nog aan de massale protesten van vorig jaar. Het politieoptreden is de voorbije maanden weer verhard en de kou deed zijn intrede. Betogen in het centrum is onmogelijk geworden. Om de gevreesde oproeragenten te ontwijken, trekken tegenstanders van Loekasjenko dan maar in kleine groepjes de straat op in hun eigen woonwijk. Inwoners roepen “Lang leve Wit-Rusland” vanuit hun appartement of hangen rood-witte vlaggen uit. “Enorm concentratiekamp” “Het land is aan het veranderen in een enorm concentratiekamp,” zegt een lokale journaliste die anoniem wil blijven uit vrees voor represailles. “En dat is geen understatement. Sinds eind december zijn de grenzen gesloten. Wit-Russen mogen het land niet meer verlaten, officieel wegens het coronavirus, maar in realiteit willen ze vermijden dat activisten proberen te ontsnappen. Sindsdien is de grootschalige repressie begonnen.” Ook kleine protesten in woonwijken worden nu aangepakt. De politie infiltreert de chatgroepen waarin de demonstranten zich organiseren en zetten soms zelf betogingen op via die kanalen om dan iedereen die opdaagt op te pakken. Vorig weekend werd een groep skiërs opgepakt omdat ze de rood-witte vlag van de oppositie bijhadden. De politie filmde dat en publiceerde het. De autoriteiten willen demonstranten schrik aanjagen. Ze riskeren een celstraf van 15 dagen of boetes tot 870 Wit-Russische roebel  (278€), dat is meer dan een gemiddeld maandinkomen. Vanaf volgende maand worden de boetes en celstraffen voor wie betoogt bovendien nog zwaarder. Journalisten en activisten monddood Journalisten en mensenrechtenactivisten worden de mond gesnoerd. Buitenlandse journalisten kregen de voorbije maanden geen toestemming om in Wit-Rusland te werken, binnenlandse journalisten worden vaak opgepakt. Twee jonge Wit-Russische journalistes van het Poolse Belsat zijn vandaag veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf, omdat ze live verslag brachten van protesten tegen president Loekasjenko.  De 27-jarige Katerina Bachvalova en de 23-jarige Daria Tsjoeltsova hebben volgens de rechter aangezet tot “acties die de openbare orde grondig verstoren.” Ze livestreamden een betoging waarbij de dood herdacht werd van een jonge demonstrant, die volgens de oppositie door de politie werd vermoord. (Lees voort onder de afbeelding.) Journalisten Katerina Bachvalova en Daria Tsjoeltsova in de rechtbank in Minsk. Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved Begin deze week viel de politie binnen bij zeker veertig journalisten en mensenrechtenactivisten en ook het kantoor van de Wit-Russische Vereniging van Journalisten en mensenrechtenorganisatie Viasna. Ze namen camera’s, laptops en bankkaarten in beslag. “Ze namen ons materiaal in beslag om te verhinderen dat we nog kunnen filmen en om ons en anderen bang te maken,” verklaarde een journalist aan Human Rights Watch. Politieke oppositie gevlucht of vast De politieke gezichten van de oppositie hopen dat in de lente het protest opnieuw zal opflakkeren. Maar zij raken stilaan hun voeling kwijt met wat er op straat in Wit-Rusland gebeurt. Alle prominente oppositiepolitici zijn intussen van het toneel verdwenen. Ze zijn ofwel gevlucht (vermoedelijk onder grote druk van de autoriteiten) of zitten vast in de cel. In Minsk is deze week het proces begonnen tegen ex-presidentskandidaat Viktor Babariko. Hij werd nog voor de presidentsverkiezingen gearresteerd, terwijl hij op kop stond in de peilingen. Nadien werd Svetlana Tichanovskaja – van wie de echtgenoot al was opgepakt – naar voren geschoven als oppositiekandidaat. Zij vluchtte na de verkiezingen naar buurland Litouwen, en probeert daar vanuit ballingschap het verzet te leiden. De enige twee leden van de Coördinatieraad van de oppositie die nog in Wit-Rusland zijn, zijn Maria Kolesnikova en Maksim Znak. Zij worden beticht van samenzwering om de staat omver te werpen en riskeren 12 jaar cel.  Dat de EU Loekasjenko niet als verkozen president van Wit-Rusland beschouwt en met persoonlijke sancties tegen hem en zijn entourage kwam en dat zijn uitdaagster Tichanovskaja bij de ene na de andere Europese leider op bezoek mag, zal hem worst wezen. Loekasjenko balanceerde altijd tussen de EU en Rusland, maar heeft zich sinds het begin van de crisis helemaal op Moskou georiënteerd, dat hem voorlopig niet laat vallen. (Lees voort onder de afbeelding.) Veronika Tsepkalo (links) en Svetlana Tichanovskaja (rechts) nemen de Sacharov-prijs voor de verdedigers van mensenrechten en democratie in ontvangst in het Europees Parlement. Copyright 2020 The Associated Press. All rights reserved Loekasjenko blijft voorlopig Dat president Loekasjenko na 26 jaar zijn plaats zal afstaan onder druk van de straat, lijkt voorlopig ondenkbaar. Hij gaat op geen enkele manier het gesprek aan met de oppositie, die hij weigert te erkennen als politieke factor. Loekasjenko belooft alleen maar een referendum over de grondwet, dat ten vroegste begin volgend jaar zal plaatsvinden. De oppositie beschouwt zijn grondwetswijzigingen als een poging om net de macht strakker in handen te krijgen. Met de steun van zijn loyale leger en ordetroepen, de politieke elite en buurland Rusland, houdt Loekasjenko de teugels in handen. Het protest is onder controle, maar de woede onderhuids is groter en meer wijdverspreid dan ooit. De vraag zal zijn of de politieke kopstukken vanuit het buitenland de bange, gedemotiveerde demonstranten zullen kunnen overtuigen om in even groten getale de straat op te gaan wanneer de winter vertrekt. 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *